Virus Nipah nguy hiểm thế nào? Cảnh báo y tế và khuyến cáo khẩn cấp

Tháng 01/2026, hệ thống giám sát bệnh truyền nhiễm toàn cầu đặt bang Tây Bengal (Ấn Độ) ở mức cảnh báo cao nhất sau khi ghi nhận ổ dịch Nipah (NiV) mới tại Kolkata. Ít nhất 5 nhân viên y tế đã xác nhận nhiễm bệnh, một số ca nguy kịch; gần 100 người tiếp xúc gần đang được cách ly. Tỷ lệ tử vong của bệnh dao động 40–75%, thậm chí có trường hợp lên tới 100% theo thống kê của tổ chức y tế thế giới năm 2023.
 

Theo TS. Nguyễn Xuân Hương – Trưởng Bộ môn Y tế công cộng, Trưởng Ban Nghiên cứu Khoa học, Công nghệ và Lâm sàng PCTU cho biết:

Virus Nipah có ổ chứa tự nhiên là dơi ăn quả, thải mầm bệnh qua nước bọt, nước tiểu và phân; vật chủ trung gian thường gặp là lợn và một số loài động vật khác. Nguy cơ hiện nay được đánh giá là đáng lo ngại do khả năng lây lan trong cộng đồng và lây chéo tại cơ sở y tế nếu kiểm soát nhiễm khuẩn không nghiêm ngặt. Trên phạm vi quốc tế, dù khả năng bùng phát toàn cầu thấp hơn COVID-19 do chủ yếu lây qua dịch tiết, bệnh vẫn rất nguy hiểm, đòi hỏi giám sát chặt người đến từ vùng dịch và cảnh báo sớm các trường hợp nghi ngờ.

Đội ngũ y tế thực hiện quy trình bảo hộ nghiêm ngặt khi tiếp nhận ca nhiễm virus Nipah tại bang Kerala, Ấn Độ. (Ảnh: AFP)
 

Để nhận biết sớm, cộng đồng, nhân viên y tế và sinh viên PCTU cần chú ý những triệu chứng:

• Khởi phát: sốt cao, đau đầu dữ dội, mệt mỏi, đau cơ, buồn nôn, đau họng, ho khan dễ nhầm với bệnh hô hấp thông thường nếu không khai thác yếu tố dịch tễ. Thời gian ủ bệnh 4–14 ngày.
• Toàn phát: viêm não cấp, rối loạn ý thức, co giật, thay đổi hành vi, liệt, nói khó; bệnh có thể xấu đi nhanh trong 24–48 giờ và đe dọa tính mạng. Người sống sót có nguy cơ di chứng thần kinh kéo dài.
  Khi xuất hiện dấu hiệu nghi ngờ, đặc biệt sau yếu tố dịch tễ liên quan, cần đến cơ sở y tế ngay để được khám, chẩn đoán và cách ly phù hợp.

Do chưa có thuốc điều trị đặc hiệu, phòng bệnh là then chốt. Nhóm nguy cơ cao gồm người chăn nuôi lợn, người thu hoạch nhựa chà là/thốt nốt tại vùng dịch và nhân viên y tế tuyến đầu.

PCTU khuyến cáo:

• Tuân thủ quy trình kiểm soát nhiễm khuẩn
• Sử dụng đầy đủ PPE khi thực tập tại bệnh viện
• Không ăn trái cây có dấu hiệu động vật cắn
• “Ăn chín, uống sôi”; không uống nhựa cây tươi
• Tránh tiếp xúc khu vực có dơi cư trú

Mỗi cá nhân, đặc biệt là sinh viên PCTU thường xuyên học tập và thực hành lâm sàng cần chủ động trang bị kiến thức, thực hiện đúng quy định phòng hộ và báo ngay khi có biểu hiện nghi ngờ. Sự chủ động hôm nay góp phần giảm nguy cơ lây lan trong cộng đồng thời gian tới.