Cập nhật thang điểm SOFA-2: Chuẩn mực mới trong đánh giá suy đa tạng sau 3 thập kỷ

Thang điểm SOFA gốc (SOFA-1) ra đời từ năm 1996, phản ánh thực hành lâm sàng của những năm 90. Tuy nhiên, y học hồi sức đã tiến bộ vượt bậc với các phương pháp hỗ trợ sự sống tiên tiến, thuốc vận mạch mới và xu hướng can thiệp ít xâm lấn. Việc tiếp tục sử dụng một "thước đo" cũ có thể dẫn đến đánh giá không chính xác tình trạng bệnh nhân và nguy cơ tử vong trong bối cảnh y khoa hiện đại, thang điểm SOFA-2, được cập nhật nhằm phản ánh các phương thức hỗ trợ chức năng cơ quan hiện đại và các ngưỡng điểm mới, mô tả rối loạn chức năng cơ quan trong một quần thể lớn bệnh nhân bệnh lý nặng, đa dạng về mặt địa lý và điều kiện kinh tế – xã hội.

Quy mô nghiên cứu và phương pháp xây dựng

Nghiên cứu SOFA-2 là một nỗ lực quốc tế quy mô lớn được thực hiện qua 8 giai đoạn, phân tích dữ liệu từ 3,34 triệu bệnh nhân tại 1.319 đơn vị ICU thuộc 9 quốc gia (Úc, Áo, Brazil, Pháp, Ý, Nhật Bản, Nepal, New Zealand và Hoa Kỳ) trong giai đoạn 2014–2023. Một hội đồng gồm 60 chuyên gia hồi sức đã áp dụng quy trình Delphi cải tiến (mDelphi) để thống nhất các định nghĩa và biến số lâm sàng phù hợp. Dữ liệu sau đó được chia thành các đoàn hệ để thẩm định nội bộ (hơn 2 triệu bệnh nhân) và thẩm định ngoại bộ (hơn 1,2 triệu bệnh nhân), sử dụng các mô hình thống kê tiên tiến như GAM và CART.

Chi tiết cập nhật trong 6 hệ cơ quan của SOFA-2

SOFA-2 vẫn duy trì 6 hệ cơ quan với tổng điểm từ 0 đến 24, tuy nhiên các ngưỡng và biến số đã được tinh chỉnh đáng kể. Ở hệ thần kinh, thang điểm Glasgow (GCS) được sử dụng với các mức 15 (0 điểm), 13–14 (1 điểm), 9–12 (2 điểm), 6–8 (3 điểm) và 3–5 (4 điểm); đồng thời, bệnh nhân cần sử dụng thuốc điều trị mê sảng mặc định nhận 1 điểm ngay cả khi GCS = 15.

Đối với hệ hô hấp, tỷ số PaO₂/FiO₂ được điều chỉnh với các ngưỡng mới: >300 (0 điểm), ≤300 (1 điểm), ≤225 (2 điểm), ≤150 (3 điểm) và ≤75 (4 điểm). Bệnh nhân sử dụng ECMO do suy hô hấp được chấm 4 điểm. Trong trường hợp không có khí máu động mạch, tỷ số SpO₂/FiO₂ có thể được sử dụng thay thế với điều kiện SpO₂ < 98%.

Hệ tim mạch phân loại liều thuốc vận mạch dựa trên tổng liều Norepinephrine và Epinephrine, với các mức ≤0,2 µg/kg/phút (2 điểm), >0,2 đến ≤0,4 (3 điểm) và >0,4 (4 điểm); đồng thời tích hợp các hình thức hỗ trợ tim mạch cơ học như IABP, LVAD và VA-ECMO vào mức 4 điểm.

Ở hệ gan, ngưỡng Bilirubin toàn phần được cập nhật lần lượt là ≤1,2 (0 điểm), ≤3,0 (1 điểm), ≤6,0 (2 điểm), ≤12,0 (3 điểm) và >12,0 mg/dL (4 điểm). Hệ thận đánh giá dựa trên Creatinine, lượng nước tiểu hoặc liệu pháp thay thế thận (RRT); bệnh nhân đang nhận RRT hoặc đáp ứng tiêu chuẩn RRT được chấm 4 điểm. Riêng hệ đông máu giữ nguyên các ngưỡng tiểu cầu: >150 (0 điểm), ≤150 (1 điểm), ≤100 (2 điểm), ≤80 (3 điểm) và ≤50 × 10³/µL (4 điểm).
Lưu ý, hệ tiêu hóa và miễn dịch đã được xem xét nhưng bị loại bỏ do không đảm bảo giá trị dự báo hoặc tính nhất quán dữ liệu.

Các quy tắc chấm điểm quan trọng

Trong ngày đầu tiên tại ICU, các giá trị dữ liệu thiếu thường được chấm 0 điểm; ở những ngày tiếp theo, giá trị quan sát gần nhất trước đó sẽ được sử dụng (carry forward). Với bệnh nhân an thần, điểm GCS được lấy theo giá trị ghi nhận cuối cùng trước khi an thần. Mức 3 và 4 điểm của hệ hô hấp chỉ được áp dụng khi bệnh nhân có hỗ trợ hô hấp tiên tiến như thở máy xâm lấn, không xâm lấn hoặc HFNC. Đối với thuốc vận mạch, chỉ chấm điểm khi thuốc được truyền tĩnh mạch liên tục ít nhất 1 giờ và liều lượng phải được tính theo dạng base (đối với Norepinephrine).

Kết quả và hiệu quả lâm sàng

SOFA-2 cho thấy giá trị dự báo tử vong tại ICU tốt hơn một chút so với SOFA-1, với AUROC lần lượt là 0,79 so với 0,77. Gần 50% bệnh nhân được phân loại lại mức điểm khi chuyển từ SOFA-1 sang SOFA-2; sự chênh lệch tỷ lệ tử vong (13,5% khi SOFA-2 cao hơn và 8,6% khi thấp hơn SOFA-1) cho thấy thang điểm mới phản ánh tình trạng suy tạng sát hơn với thực tế lâm sàng hiện nay. Ngoài ra, SOFA-2 duy trì được giá trị dự báo ổn định từ ngày 1 đến ngày 7 trong quá trình điều trị tại ICU.

Hạn chế của nghiên cứu

Nghiên cứu chỉ sử dụng tử vong tại ICU làm kết cục chính để đánh giá. Thang điểm SOFA-2 mới chỉ được thẩm định trên người lớn điều trị tại ICU, do đó chưa thể khẳng định khả năng áp dụng cho bệnh nhi hoặc bệnh nhân ngoài khoa hồi sức.

Tóm lại, SOFA-2 không chỉ đơn thuần là sự thay đổi các con số, mà là một bước nâng cấp toàn diện nhằm tích hợp các kỹ thuật hồi sức hiện đại, giúp bác sĩ có cái nhìn chuẩn xác, công bằng và phù hợp hơn về tình trạng bệnh nhân trên toàn thế giới.

Xem chi tiết bài viết tại báo Jama
Bản dịch bởi Ths. BSNT Võ Công Viên lược dịch