Thứ tư, 28 Tháng 10 2015 15:53

PGS Chu Hảo: Để tự "bơi" suốt cuộc đời

Thế giới tiếp thị - Vẫn một ông già đầu bạc từ rất sớm, ham học hỏi, thích tham gia vào việc khơi mào cái mới", Nguyên Thứ trưởng thường trực Bộ Khoa học - Công nghệ, Giám đốc NXB Tri thức, ông Chu Hảo tự trào.

de tu boi suot cuoc doi

Nghe nói ông bà đã dọn về Hội An sống luôn?

Quê ngoại tôi ở Thanh Quýt, Điện Bàn, Quảng Nam. Từ lâu tôi có ý định cùng gia đình mấy anh em ruột về vùng miền Trung sống vui tuổi già. Cuối năm 2014, nghe nhà văn Nguyên Ngọc rủ rê về tham gia xây dựng ĐH Phan Châu Trinh trở thành cơ sở Giáo dục không vì lợi nhuận hay Vô vị lợi (GDVVL) nhằm thực hiện chương trình Giáo dục khai phóng (GDKP), đúng tâm nguyện, nên quyết định về luôn.

Tại lễ khai giảng của trường, ông nói với sinh viên: “Chúng ta cùng nhau lên đường thực hiện hành trình GDKP lần đầu tiên tại Việt Nam”. Vậy đây có phải là hành trình thử nghiệm hay không?

GDKP là một gói giải pháp đồng bộ nhằm: đào tạo những con người tự do, có nhân cách, có năng lực giải phóng tiềm năng của mình để giải quyết những vấn đề phải đối mặt trong suốt cuộc đời; đề cao tinh thần “thực học, thực nghiệp”, nhưng không quá chú trọng việc huấn luyện một chuyên ngành quá hẹp chỉ tạo ra những con người công cụ, chứ không phải những con người phát triển hài hoà. Kế hoạch này triển khai đồng bộ bốn giải pháp: thực hiện Chương trình Giáo dục tổng quát (CTGDTQ) được lựa chọn một cách cẩn trọng; áp dụng phương pháp học và dạy có sự can dự tích cực của sinh viên; dân chủ thảo luận và chấp nhận sự đa dạng, khác biệt; triển khai Chương trình Giáo dục thể chất hiệu quả và các hoạt động ngoại khoá gắn với cộng đồng dân cư và thiên nhiên ở địa phương.

Trong đó, CTGDTQ (tương ứng với học phần đại cương ở các trường khác) đóng vai trò quan trọng nhất. Chương trình này đảm bảo cung cấp nền tảng văn hoá chung, chủ yếu thông qua các môn học về khoa học xã hội và nhân văn, nhằm mở rộng tầm nhìn và những hiểu biết cơ bản về sự phức hợp, tính tương kết của các vấn đề mà họ sẽ phải đối mặt hàng ngày trong suốt cuộc đời; biết trân trọng giá trị nền văn hoá của mình cũng như của người khác và tính tương quan giữa các nền văn hoá; nhận thức được mình là thành viên của đất nước mình cũng như của cộng đồng thế giới, và đóng vai trò tích cực như một công dân có trách nhiệm và phát triển kỹ năng trí tuệ (phương pháp tư duy và các kỹ năng mềm).

Vì sao ông bảo mơ ước của ông là sinh viên Phan Châu Trinh khi tốt nghiệp đều “bơi” giỏi?

Nghĩa “đen” gắn với giải pháp về Giáo dục thể chất trong gói giải pháp đồng bộ của GDTQ. Còn nghĩa “bóng” là gắn với mục tiêu phải tự “bơi” trong suốt cuộc đời.

Liệu những giảng viên tên tuổi như Bùi Văn Nam Sơn, Nguyên Ngọc… có quá cao xa và sinh viên của mình khó mà tiếp nhận những chia sẻ “đỉnh cao” này không, thưa ông?

Bạn đã đọc cuốn Triết học và đời sống của Bùi Văn Nam Sơn chứ? Chẳng lẽ những tri thức tinh hoa ấy lại là quá khó đối với các em học sinh, dù đã có một nền tảng văn hoá còn nhiều bất cập ở phổ thông như hiện nay? Vấn đề là tầm hiểu biết, nghệ thuật truyền đạt của người thầy.

Ông không cổ xuý cho việc đo đếm con người bằng chỉ số thông minh IQ. Vậy chúng ta có cần làm bài kiểm tra cho mỗi người trong xã hội để tái xác định thế mạnh của mỗi người không ạ?

Không! Chúng tôi chỉ khơi dậy lòng tự tin và trang bị cho các em những tri thức và kỹ năng cần thiết để các em tự phát hiện ra mình. Đấy là mong ước, còn đạt hay không thì phải đợi xem.

Hàng thế kỷ nay ở nước ta cũng như trên thế giới rất thịnh hành một cách nhìn tai hại: hễ cứ học sinh nào có chỉ số IQ thấp, hoặc không có năng khiếu về các môn khoa học tự nhiên (nhất là toán, lý, hoá) đều bị coi là “dốt”. Rất hiếm người bình thường nào lại hoàn toàn không có chỗ đứng trong cả bảy loại trí khôn như đã liệt kê trong tác phẩm của Thomas Armstrong. Vì vậy trường ĐH Phan Châu Trinh chủ trương: “Không có học sinh “dốt”!” và coi sứ mạng của giáo dục là “trân trọng và nâng đỡ những năng lực đặc biệt của riêng mỗi người”. Trong quan hệ xã hội EQ đóng vai trò quan trọng hơn nhiều so với IQ.

Ông có nghĩ làm giáo dục không vì mục tiêu lợi nhuận ở Việt Nam là việc viển vông không?

Viển vông thì không, nhưng khó khăn thì muôn vàn! Nhất là quan niệm của Nhà nước và xã hội về GDVVL và GDKP còn rất khác so với thông lệ và chuẩn mực quốc tế. Hành lang pháp lý cho các trường ĐH tư thục Vô vị lợi mới được ban hành sau mười năm chờ đợi trong QĐ 70 năm 2014 của Thủ tướng chính phủ về Điều lệ các trường ĐH còn nhiều điểm chưa hợp lý, khó có thể vận hành.

Tôi tán thành quan điểm của bà Martha. C. Nussbaum cho rằng: các tổ chức giáo dục chủ yếu phục vụ mục tiêu phát triển kinh tế, nhằm đào tạo nên những con người công cụ hơn là những con người được phát triển toàn diện, là các tổ chức giáo dục vì lợi nhuận; các tổ chức giáo dục không vì lợi nhuận nhằm đào tạo nên những con người tự do, những công dân trách nhiệm (chứ không phải chỉ là “những cỗ máy hữu dụng” hay “những con chó được huấn luyện tốt” như Einstein từng cảnh báo).

Chúng tôi thấy trong giáo trình của Phan Châu Trinh có một môn học mới do ông đứng lớp là: “Vũ trụ, trái đất và con người”?

Trong môn học này tôi muốn sinh viên nắm được sự hình thành và phát triển của Vũ trụ, Trái đất và Con người và quan hệ Thiên – Địa – Nhân. Sinh viên sẽ ngạc nhiên và thích thú trước vẻ đẹp hùng vĩ, kỳ diệu và huyền bí của Tự nhiên và Tạo hoá; bí hiểm của kiếp nhân sinh và sức mạnh của Tư duy. Qua đó sinh viên tự xây dựng cho mình Thế giới quan và Nhân sinh quan khoa học và lành mạnh.

Bao giờ thì ông mới thật sự về hưu?

Thế nào là thật sự về hưu? Nếu có nghĩa là không còn đủ sức khoẻ và sự minh mẫn để tham gia vào bất kỳ hoạt động xã hội nào, kể cả giảng dạy, viết sách – báo, v.v. thì tôi sẽ thật sự về hưu vào lúc ấy. Nói như Rivaret trong tiểu thuyết Ruồi trâu: “Còn sống [khoẻ mạnh và minh mẫn] thì còn ngoe nguẩy cái đuôi”. Vì vậy tôi ao ước Chúa Trời ban phước lành cho mình được “Sống khoẻ, chết nhanh…”

Trần Nguyên (thực hiện) – Hoàng Tường (hoạ chân dung)

Nguồn: thegioitiepthi.net

KẾT NỐI VỚI PCTU